Activiteiten voor 5 minuten creatief denken

creatief denken

Eerder schreef ik in een artikel over de 21st Century Skills dat je tegenwoordig andere vaardigheden nodig hebt dan 20 jaar geleden, om goed te kunnen functioneren in beroep een maatschappij. Het is belangrijk om in je onderwijs aandacht te besteden aan creativiteit. De student die ‘creatief’ om kan gaan met mogelijkheden, heeft een betere uitgangspositie om zich een goede plek te verwerven in ‘de steeds veranderende wereld van straks’. Lenig leren denken is daar een voorbeeld van. Ook jij kunt binnen jouw onderwijs een creatief leerklimaat realiseren. Doe in dit artikel inspiratie op door middel van de werkvormkaarten van 5 minuten creatief denken.

De werkvormkaarten van 5 minuten creatief denken stellen leerlingen in staat om flexibel en vindingrijk te zijn bij het bedenken, kiezen en uitproberen van mogelijkheden om problemen op te lossen of iets nieuws te creëren. Het biedt de mogelijkheid om op geheel eigen en unieke wijze aan het werk te zijn. Dat motiveert en verhoogt de betrokkenheid. De werkvormkaarten zijn geschreven door David van der Kooij. In een eerder verschenen artikel geef ik aan wat de meerwaarde is van het ontwikkelen van vindingrijkheid en doorzettingsvermogen.

Inhoudelijke toelichting 5 minuten creatief denken

In het pakje vind je verschillende activiteiten. In de activiteiten worden meerdere vaardigheden en attitudes aangesproken. De nadruk ligt op creatief waarnemen, flexibel associëren, vreemde analogieën gebruiken, verbeelden, uitstel van oordeel en alternatieven blijven zoeken.

De toelichting op de verpakking:

  • Creatief waarnemen stelt ons in staat om verschillende en verrassende dingen te zien (horen, voelen) in alledaagse en vertrouwde zaken. Deze vaardigheid hangt nauw samen met nieuwsgierigheid
  • Flexibel associëren stelt ons in staat originele ideeën te laten ontstaan, door dingen die op het eerste gezicht weinig of niets met elkaar te maken hebben met elkaar te verbinden
  • Vreemde analogieën gebruiken stelt ons in staat om begrippen op basis van niet voor de hand liggende overeenkomsten te interpreteren. Het leidt tot inzicht in nieuwe verbanden en betekenissen. Dit hangt nauw samen met flexibel associëren
  • Verbeelden stelt ons in staat om bekende dingen te vervormen tot nieuwe dingen, zo kunnen we vooronderstellingen doorbreken
  • Uitstel van oordeel is het vermogen om vreemde gedachten niet meteen te verwerpen maar uit te werken alvorens ‘te wegen’
  • Alternatieven blijven zoeken is het vermogen om veel verschillende ideeën te genereren en niet snel op te geven of tevreden te zijn.

De activiteiten zijn aanvankelijk geschreven voor groep 1-2, groep 3-4, groep 5-6 en groep 7-8. In dit artikel zal ik een aantal voorbeelden geven en toelichten hoe de werkvormen aangepast kunnen worden zodat ze ook in te zetten zijn op het voortgezet onderwijs of het middelbaar beroepsonderwijs.

Bovennatuurlijke krachten (4)

Vaardigheid en attitude: Verbeelden, uitstel van oordeel

Deze activiteit begint met een inventarisatie van bovennatuurlijke krachten.

  1. De leraar vraagt tijdens een klassengesprek aan de leerlingen welke krachten zij kunnen verzinnen
  2. De leraar schrijft deze op het bord
  3. De leerlingen mogen drie van de krachten uitkiezen
  4. De leerlingen motiveren waarom zij die krachten zouden willen hebben en vertellen dit aan elkaar
  5. De leraar vraagt aan een aantal leerlingen om hun gekozen krachten en motivatie aan de hele groep uit te leggen

Een werkvorm die je op verschillende manieren in kunt zetten. Zo kan je gebruik maken van deze vorm tijdens een kennismakingsronde. In mijn vakgebied kan ik de studenten de opdracht geven om te bedenken welke krachten ze graag bij hun cliënten zien. Wat maakt dat ze dat zo graag zouden zien bij hun cliënt en wat zegt dat over wat de cliënt mogelijk nodig heeft om verder te komen? Je kunt de werkvorm inzetten als het gaat om beroepskeuze. Wat zegt hun keuze voor een bepaalde kracht over de manier waarop ze in het leven staan? Welke beroepen passen daar bij?

En voor jou heb ik een… (3) 

Vaardigheid en attitude: Vreemde analogieën gebruiken, alternatieven blijven zoeken 

Bij deze activiteit gaan de leerlingen gefantaseerde cadeautjes uitbeelden, geven en ontvangen.

  1. Start het spel in de kring
  2. Begin door diegene naast je een gefantaseerd cadeau te geven, bijvoorbeeld een gouden kroon. Beeld de kroon uit en zeg tegen de leerling: “Ik geef jou een gouden kroon, omdat ik jou een koning vind”
  3. De leerling neemt de gouden kroon van het hoofd en verandert deze in een cadeau voor diegene naast hem
  4. Zo gaat het door, moedig het uitbeelden en toelichten van de cadeaus aan

Deze werkvorm vind ik mooi om nieuwe fasen in de groep in te leiden of om fasen af te ronden. Denk hierbij aan een start van het schooljaar of juist een eind van het schooljaar. Ook kan het een mooie werkvorm zijn nadat een groep een bepaalde mijlpaal heeft behaald of een moeilijke situatie heeft door gemaakt. Het draagt wat mij betreft bij aan een fijn groepsgevoel. Wat ik mooi aan de werkvorm vind is dat je werkelijk alles cadeau zou kunnen geven. Dat biedt ruimte om iemand een uniek en speciaal cadeau te geven. Op die manier doet de werkvorm een mooi appèl op de creativiteit van de leerlingen.

De vraagdoos (26) 

Vaardigheid en attitude: Creatief waarnemen, uitstel van oordeel 

  1. Geef de leerlingen een dichtgeplakt doosje met iets erin
  2. De leerlingen verzinnen vragen die ze zouden willen stellen om zoveel mogelijk over het ding in het doosje te weten te komen
  3. Schrijf de vragen van de leerlingen op het bord

Deze oefening is vooral gericht op het flexibel en ongedwongen leren stellen van vragen. Let op dat de vragen wel logisch blijven.

Een werkvorm die je kunt inzetten om te oefenen met vragen stellen. Je kunt de vraagstelling thematiseren door ze gebruik te laten maken van open vragen, gesloten vragen, e-in en e-ex vragen. Je kunt ervoor kiezen om verschillende waarden toe te kennen aan het doosje. Eerst is het bijvoorbeeld een bepaalde cliënt waar je meer informatie uit wilt halen, vervolgens een sollicitant zodat je kunt oefenen met solliciteren. Je kunt gericht oefenen met vragen stellen. Eigenlijk vind ik het noodgedwongen karakter, zonder al te veel sturing, het meest waardevol. Het doel moet wat mij betreft zijn om je oordeel uit te leren stellen door vragen te stellen om tot informatie te komen.

Vragenvuur (23)

Vaardigheid en attitude: Creatief waarnemen, alternatieven blijven zoeken 

  1. Laat de leerlingen koppels vormen
  2. De ene leerling laat een voorwerp (iets van haar- of hemzelf) aan de ander zien
  3. Diegene moet minimaal 5 vragen over dit voorwerp bedenken, opschrijven en stellen
  4. Moedig aan om bijzondere vragen te stellen
  5. Draai nu de rollen om
  6. Bespreek elkaars vragen, lijken de vragen op elkaar?

Deze werkvorm kan je op dezelfde manieren inzetten als de activiteit hier boven. Mooi aan deze werkvorm vind ik dat het een stuk persoonlijker is. Je studenten delen iets van zichzelf. Aanvullend op de vraagdoos, kan je deze activiteit ook inzetten om na te gaan waar je een voorwerp allemaal voor kunt gebruiken. Het kan bijdragen aan een kennismakingsronde, omdat je de studenten in de gelegenheid kunt stellen om te vertellen wat het voorwerp over hen zegt.

Eet dit briefje NIET op! (40)

Vaardigheid en attitude: Creatief waarnemen, alternatieven blijven zoeken

  1. Laat de leerlingen koppels vormen
  2. Iedere leerling schrijft een instructie op op papier
  3. De instructie gaat over wat het met het papier moet worden gedaan. Bijvoorbeeld: Vouw mij overlangs dubbel of scheur de linkerbovenhoek half los
  4. De leerlingen proberen elkaars instructie uit.

De kunst is om de instructie zo te schrijven dat de eerstvolgende sta steeds leesbaar en uitvoerbaar is.

In het sociaal domein geef je geregeld instructie aan cliënten of in samenwerking met collega’s. Het is belangrijk dat je dat op een eenduidige manier kan. Deze werkvorm kan je gebruiken om studenten te leren oefenen met het geven van handreikingen. Ook is het een werkvorm die je kunt gebruiken om te oefenen in het geven van opdrachten in de samenwerking met klasgenoten. Door het geven van een duidelijke instructie gedegen na te bespreken, haal je er een grote opbrengst uit. Bepaal gezamenlijk welke alternatieve mogelijkheden er zijn om instructie te geven en welke het meest helder is in welke situatie.

Verschillende toepassingsmogelijkheden

Zoals jullie hebben gezien, heb ik een aantal toepassingsmogelijkheden toegelicht in dit artikel. Er zijn nog veel meer manieren om de activiteiten in te zetten. Denk er goed over na of je de opdracht open wilt houden of dat je meer wilt sturen. Mijn ervaring is dat ik geneigd ben om een werkvorm ver uit te denken. Zeker bij werkvormen die met creatief denken te maken hebben, denk ik dat het goed is om ruimte voor eigen interpretatie toe te laten. Hoe denk jij hierover? Ik zou het ontzettend leuk vinden als je jouw ervaringen met de activiteiten deelt in de reacties.

Meer informatie

Voor meer informatie over de werkvormkaarten wil ik graag verwijzen naar de website van Onderwijs Maak Je Samen. Onlangs plaatste ik ook een artikel over de werkvormkaarten formatief evalueren en een boek over visuele leerstrategieën.

Besteed jij aandacht aan creatief denken in jouw onderwijs? Op welke manier pak je dat aan? Welke werkvormen uit dit artikel zou je kunnen inzetten in jouw onderwijspraktijk? Deel het in de reacties.

Onderdeel worden van de Blijven Leren community?

Door mij te volgen op sociale media en onderdeel te worden van de besloten groep kan je deel uit blijven maken van de Blijven Leren community. Wil je meer dan dat? Ik verzorg inspiratiesessies en ontwikkel online cursussen. Daarnaast ontwikkel ik lesbrieven en content voor de vo en mbo-docent en bied ik coaching- en advies bij pedagogisch-didactische vraagstukken. Hier vind je meer informatie over mijn diensten en samenwerken.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *