Duurzaam pionieren in het onderwijs

Duurzaam pionieren Blijven Leren

“De snelheid waarin de veranderingen in de wereld elkaar opvolgen is nog nooit zo groot geweest. Er wordt niet langer gesproken over een tijdperk van veranderingen, maar van een verandering van tijdperk. Er is een soort verschuiving gaande en wij zitten er middenin. Het gevaar van deze verschuiving is dat mensen kopje-onder gaan en als het ware opgeslokt worden door de dynamiek van het water. Het is daarom van groot belang dat wij zelf aan het roer gaan staan van onze eigen boot. Om zo mee te leren deinen op de golven van de verandering”.

Mieke Havervort-de Vreede nodigt ons in haar boek uit om mee te gaan op ontdekkingsreis. Een ontdekkingsreis naar wat er gaande is in het onderwijs en de rol die wij daarin zouden kunnen spelen als pionier. Maar ook een ontdekkingsreis naar duurzaam pionieren, als manier om in co-creatie met anderen de uitdagingen waar we in het onderwijs voor staan het hoofd te leren bieden. In dit artikel beschrijf ik kort de inhoud van het boek. Ook beschrijf ik mijn zienswijze met betrekking tot pionieren. Lees zeker verder, want onderaan het artikel geef ik aan waar het boek – dat ik elke docent en leidinggevende aanraad – te bestellen is.

Wat is een pionier?

“Een pionier is iemand die als een van de eersten een bepaald gebied betreedt, zodat hij daar zijn weg moet vinden zonder gebruik te kunnen maken van de ervaring van anderen. Een persoon die baanbrekend werk verricht”.

Het vraagt om baanbrekende onderwijsprofessionals

De zoektocht van onderwijsprofessionals naar het best mogelijke onderwijs is van alle tijden. De baanbrekende tijd waarin wij ons momenteel bevinden, vraagt om baanbrekende onderwijsprofessionals die vormgeven aan duurzame onderwijsontwikkeling.

“Nieuwsgierige – moedige – empathische – creatieve – professionals
die intrinsiek gemotiveerd zijn om buiten de kaders van hun huidige rol te kijken”.

Avontuur tegemoet durven treden, dingen met nieuwe ogen leren bekijken en samen te leren door te doen. Professionals die hun eigen zoektocht durven inzetten als een manier om te komen tot toekomstbestendige en duurzame oplossingen of antwoorden voor de school.

Duurzaam pionieren is leren door te doen

In de context van het boek van Mieke Havervort-de Vreede betekent duurzaam pionieren dat je op zoek gaat naar je eigen leiderschap om een authentieke, betekenisvolle en duurzame bijdrage te leveren aan onderwijsontwikkeling. Duurzaam pionieren is leren door te doen. Door op ontdekkingsreis te gaan leer je:

  • Hoe duurzaam pionieren jou kan helpen je ambities te bereiken;
  • Hoe je een pioniersmentaliteit ontwikkelt;
  • Hoe je de juiste condities schept voor een pioniersplek;
  • Hoe je een co-creatieve pioniersreis kunt maken en begeleiden.

Tijdens je ontdekkingsreis zal je voor verschillende uitdagingen komen te staan. De uitdagingen lopen op in moeilijkheid en complexiteit. In het boek staat telkens een andere uitdaging centraal. Om de uitdagingen te behalen, moet je een leerdrempel overwinnen. Om deze te leren overwinnen geeft Mieke handreikingen, zoals activiteiten, suggesties voor dialoog en vragen voor reflectie.

Leidende principes

Duurzaam pionieren laat persoonlijke en professionele ontwikkeling hand in hand gaan met teamontwikkeling, schoolontwikkeling en systeemontwikkeling. Aan duurzaam pionieren als manier om samen te leren, innoveren en co-creëren liggen de volgende leidende principes ten grondslag:

  1. Verbind werken met leren en onderzoeken;
  2. Werk vanuit authenticiteit;
  3. Investeer in verbinding en interactie;
  4. Transformeer denken en doen;
  5. Bouw aan een duurzaam onderwijssysteem.

Duurzaam pionieren blijven leren

Blijven Leren als pionier

Het boek van Mieke sluit perfect aan bij mijn visie als docent. Ik vind het erg belangrijk om als docent bezig te zijn met mijn ontwikkeling en met wat er om mij heen gebeurt. Blijvenleren.net gaat daar ook over. De wereld verandert continu, zoals Mieke in haar boek schrijft volstaat het niet meer om deze ontwikkelingen te volgen. Het is belangrijk dat docenten zelf op onderzoek uit gaan. Wat mij betreft gaan docenten – in interactie met hun omgeving – onderzoeken wat nodig is voor actueel en relevant onderwijs.

Waar Mieke beschrijft dat het niet meer volstaat om ontwikkelingen te volgen, vind ik het wel belangrijk dat docenten ontwikkelingen (met een kritische blik) volgen. Voor een groep pioniers ligt er daarnaast de kans om verder te kijken dan wat er reeds bekend is. Nieuwe wegen vinden is spannend en misschien niet voor iedereen weggelegd. Het proces dat je doormaakt door te pionieren is echter wel erg verrijkend, zowel voor de docent zelf als voor het onderwijs.

Eigen ervaringen als docent

Van collega’s krijg ik terug dat zij mij zien als enthousiaste, ambitieuze en leergierige docent. Ik ben bezig met wat er om mij heen gebeurt, ik ga in gesprek met mensen die ik niet ken. Dat doe ik omdat het in mijn aard zit. Ook zie ik de meerwaarde in van een rijk netwerk. Door mij dagelijks te laten inspireren door docenten en experts, voorkom ik dat ik in een tunnelvisie terecht kom.

“Via Twitter, Facebook en LinkedIn blijf ik dagelijks op te hoogte”.

Ik lees op sociale media wat docenten en experts van andere instellingen ondernemen. Er komen vraagstukken voorbij waarmee ik ook te kampen heb. Ook zijn er collega’s bezig met zaken waar ik nog nooit bij heb stil gestaan. Ik vind het mooi om te zien hoe zij een manier vinden om met zaken om te gaan en ik leer er veel van.

Ik ervaar het als compliment als mensen mij zien als enthousiast, ambitieus en leergierig. Voor mij is het belangrijk om die houding ook uit te stralen naar mijn studenten. Studenten leren veel van hun docenten. Je zet als docent een bepaald voorbeeld neer – of dat nu goed of minder goed is. Van mij zullen studenten leren dat er zóveel te leren valt. Ze zullen bij mij zien dat het leuk kan zijn om dat gegeven te omarmen. Ze zien wat het je kan opleveren als je daarvoor open staat. Ook zullen mijn studenten leren dat er verschillende visies en meningen zijn en dat het belangrijk is om die te onderzoeken.

Mogelijk zien anderen mij ook als pionier. Niet iedere docent is daarnaast ondernemer. Ik ben een docent die durft te gaan voor het onbekende, ondanks haar perfectionisme. Met dat voorbeeld hoop ik mijn studenten – waarvan een deel ook uit haar comfortzone wil gaan – te ondersteunen en te inspireren. Daarin zie ik een pioniershouding als meerwaarde voor het opleiden van studenten voor de toekomst. Een toekomst waarin ondernemendheid belangrijk is. Het beginnetje is in elk geval daar. Op Blijven Leren werk ik samen met studentbloggers.

Wat betekent pionieren voor mij?

Voor mij betekent pionieren dat je “gewoon op onderzoek uit gaat”. Voor mij voelde het blijven leren al heel snel als iets dat dicht bij mijn kern ligt. Daar wilde ik meer mee doen. Een pionier is voor mij iemand die in zijn/haar zoektocht oprecht open staat voor ideeën van anderen. Als een spons doe je informatie op en neem je mee wat voor jou belangrijk is. Iemand die pioniert zie ik voor me als iemand die experimenteert, zonder te veel te willen bedenken waar hij/zij uit wil komen.

“Toen ik mijn onderwijsblog – die destijds nog in de kinderschoenen stond – aan een onderwijskundige liet zien, kreeg ik de vraag: ”
Maar wat wil je hier eigenlijk mee bereiken?” 

Mogelijk een terechte vraag, waar ik op dat moment geen antwoord op wist. Als pionier stap je uit het oude denken, door een keer niet zeker te weten waar je uit gaat komen. Je kunt misschien geen concreet doel benoemen, maar voor jou is een richting voldoende om op onderzoek uit te gaan. Ongeacht wat anderen daarover denken. Jij hecht waarde aan het proces. Want waarom zou je een eindbestemming of een einddoel moeten vertellen? Is jouw onderzoek minder waard als je eindbestemming onbekend is? Zijn er regels voor het pionieren? Wie zegt dat een pionier ooit zijn/haar eindbestemming bereikt, valt er niet altijd meer te ontdekken?

Wat ik elke docent en leidinggevende gun

Het docentschap is een beroep waarbij je voortdurend (misschien wel onbewust) opzoek bent naar wat goed is voor je onderwijs. Je bent bezig met wat goed is voor je leerlingen en naar wat goed voelt voor jou als docent. Dat kan om een werkvorm gaan, over bepaalde lesstof of over een toetsingsvorm. Datzelfde onderzoek verbreden door grootschaliger te kijken naar wat goed is voor onze leerlingen in voorbereiding op de toekomst, is mogelijk.

Ondanks de werkdruk, waarvan ik zelf ook weet hoe hoog die kan zijn. Bespreek met je leidinggevende waar je meer over wil weten, besteed je professionaliseringsuren goed. Maak gebruik van de mogelijkheden om informeel te leren op het net of bij werkgroepen. Er zijn mogelijkheden waarover ik je kan vertellen. Ik gun elke docent ruimte voor een dergelijke zoektocht en dat je het leiderschap hebt om te organiseren dat je ook op onderzoek uit kunt gaan.

Ik gun een leidinggevende een mindset waarin hij/zij mogelijkheden kan blijven vinden voor zijn/haar personeel. Dat er in mogelijkheden kan worden blijven gedacht. Mieke beschrijft in haar boek mooie voorbeelden van hoe een leidinggevende ondersteunend kan zijn bij een pionier. Het systeem is namelijk voor een heel groot deel van invloed en daar kan een leidinggevende van betekenis in zijn.

Woorden voor Mieke

Ik wil Mieke heel erg bedanken voor het toesturen van een exemplaar van het boek. Wat een prachtig naslagwerk voor intrinsiek gemotiveerde docenten die graag pionieren in het onderwijs. Met een gedegen wetenschappelijke onderbouwing, praktische handvatten en reflectieve vragen kan ik zo beginnen met mijn eigen ontdekkingsreis.

Het boek is prettig geschreven, waardoor ik het gemakkelijk las. Tijdens het lezen, raakte ik geïnspireerd en zag ik beelden voor me van eigen innovatiemogelijkheden. De impuls aan mijn ontwikkeling, waarover je schrijft in de introductie van het boek, is overgekomen. Hartelijk dank daarvoor. Ik kan iedereen die geïnteresseerd is in onderwijsinnovatie dit boek van harte aanraden.

Wat betreft mijn ontdekkingsreis…wordt vervolgd…?

Meer informatie

Het boek is geschreven door Mieke Haverkort-de Vreede en verkrijgbaar bij Politeia Uitgeverij en bij Bol.com.

2 reacties

  1. marie pastoor Beantwoorden

    Dag Shauna,
    dank voor deze mooie review! Herkenbare processen van het pionieren in onderwijsland. Het heeft me zeker nieuwsgierig gemaakt om dit boek te gaan lezen. Het staat op mijn lijstje.
    Mooie groet, Marie Pastoor

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *