“Vind ik jou aardig?” Filosoferen met Toekomstklas

Filosoferen Blijven Leren

Deze week gaan we de diepte in! En dan wel met de filosofische vraag: ‘Waarom en vooral wanneer vind je iemand aardig?’ Een lastige vraag, die dan ook niet in één gesprek kan worden ‘beantwoord’. Zodoende kies ik ervoor om deze vraag in twee delen te hakken en ook in twee delen te behandelen.

Voorbereiding: wie vind ik eigenlijk aardig?

Voordat we kunnen beargumenteren waarom we iemand aardig vinden, moeten we weten welke eigenschappen ervoor zorgen dat we iemand aardig vinden. Ik geef de leerlingen opdracht om van huis een foto mee te nemen van iemand die zij aardig vinden. Hierdoor hebben ze een concreet voorbeeld van een (voor de leerling zelf) aardig persoon.

Elke leerling krijgt een A3 papier. In het midden van het papier zetten zij het woord ‘aardig’. De meegebrachte foto leggen zij naast het blad. Om dit woord heen gaan zij eigenschappen van de persoon op de foto schrijven. Het is van belang dat de leerlingen eigenschappen opschrijven die deze persoon ‘aardig’ maken. Ik geef een aantal voorbeelden. Zo heb ik bijvoorbeeld een vriend waarvan ik weet dat ik hem altijd kan bellen. Daarom vind ik hem aardig. Hij staat altijd voor mij klaar. Op het bord schrijf ik het woord ‘aardig’ en daarnaast ‘staat altijd voor mij klaar’. De leerlingen krijgen tien minuten om ‘aardige’ eigenschappen op te schrijven.

Omdat de leerlingen een (visueel) voorbeeld hebben van een aardig persoon, vullen de bladen zich snel. Wanneer ik een rondje loop, zie ik veel verschillende ‘begrippen’ staan. Zoals ‘vertrouwt mij’, ‘helpt mij’, ‘begrijpt mijn gevoelens’.  Maar ook ‘zit bij mij op voetbal’, ‘is goed in spelen op de PlayStation’ en ‘zijn mijn ouders’. Ik vertel dat achter veel van deze ‘aardige eigenschappen’ een andere eigenschap ligt. Vind je iemand aardig omdat hij bij jou op voetbal zit? Of komt het dat je gedeelde interesses hebt?  Is het ‘begrijpen’ van jouw gevoelens een eigenschap die iemand aardig maakt, of is het van belang wat iemand met dat begrip doet? De leerlingen krijgen de opdracht om nog dieper na te denken over de eigenschappen die ze hebben opgeschreven. Naast deze eigenschappen schrijven ze op ‘waarom’ juist deze eigenschap iemand aardig maakt. Wat is de onderliggende reden?

Tijdens het beschrijven loop ik rond en stel ik vragen. ‘Ik zie dat jij PlayStation hebt gekozen als eigenschap, vind jij iedereen aardig die PlayStation speelt?’ Een leerling heeft de eigenschap ‘luistert naar mij’ opgeschreven. Ik vraag hierop: ‘is iedereen die naar jou luistert aardig, of gaat het om het gesprek dat je kunt voeren?’ Door deze vragen worden de ‘aardige eigenschappen’ steeds scherper gesteld.

Het filosofisch gesprek

Wanneer de leerlingen binnenkomen staan alle stoelen in een grote kring. In het midden van de kring ligt een A3 papier met de vraag: ‘wanneer is iemand aardig?’ Ik vraag alle leerlingen het ‘eigenschappenweb’ van de vorige ‘les’ te pakken en een plaats te zoeken in de kring. Wanneer iedereen zit, leg ik de opdracht uit.

‘We hebben de vorige les goed nagedacht over eigenschappen die iemand aardig maken.’ ‘Nu wil ik gaan uitzoeken of wij samen kunnen beslissen welke eigenschappen bij een aardig persoon horen.’ Alle leerlingen krijgen de opdracht om goed op het eigenschappenweb te kijken. Welke eigenschap maakt een persoon (voor jou persoonlijk) echt aardig. De eerste vingers gaan in de lucht: ‘wanneer iemand rustig is!’ ‘Als iemand humor heeft.’ ‘Wanneer we dezelfde interesses hebben.’ Ik laat alle leerlingen de verschillende eigenschappen op een gekleurd vel schrijven en naast de vraag op de grond leggen. Na een minuut of tien hebben we een behoorlijk uitgebreid eigenschappenweb gecreëerd. Hiermee is de kous natuurlijk niet af. Het begint nu pas!

LK: Ik zie hier het briefje ‘rustig’ liggen. Kan iemand uitleggen wat hij/zij daaronder verstaat.
LL1: Ik vind het fijn als iemand rustig is. Dan voel ik mij ook rustig en vind ik iemand eerder aardig.
LK: Oké, is er iemand het daar niet mee eens?
LL2: Ik niet, mij maakt het niet uit.
LK: Jou maakt het niet uit of iemand rustig is. Jij vindt ook onrustige mensen aardig?
LL2: Ik ben zelf best vaak druk. Dus dan zou het raar zijn als ik dat vervelend zou vinden.
LK: Is dat zo? Moet je je eigen eigenschappen allemaal leuk vinden?
LL3: Nee, dat hoeft niet. Soms is er iets dat je niet leuk vindt aan jezelf. Dat maakt niet uit.
LL1: Eigenlijk heb ik ook een vriend die helemaal niet rustig is. Die is echt heel druk, maar die vind ik wel aardig.
LK: Waarom vind je die dan aardig? Jij houdt toch juist van mensen die rustig zijn?
LL1: Ja, maar hij begrijpt mij echt heel goed. En daarmee maakt hij de drukheid eigenlijk weer goed.
LL4: Eigenlijk is het een soort weegschaal. Je kunt nooit bij een persoon alles leuk vinden. De ene eigenschap is niet zo leuk van een persoon, maar een andere goede eigenschap heft dat dan weer op. Daardoor kan je iemand toch aardig vinden.
LL5: Het lijkt wel een soort weegschaal!

Het is toch fascinerend dat we na een gesprekje van tien minuten al kunnen vaststellen dat ‘het aardig vinden’ van iemand op een weegschaal lijkt. Met een gevoel van verwondering, ontroering en trots vervolg ik het gesprek.

LK: Kunnen we dus stellen dat alle eigenschappen belangrijk zijn, maar in verschillende mate voorkomen?
LL5: Iedereen heeft goede en slechte kanten. Soms vallen de ‘slechte’ kanten wel mee en zie je vooral de goede.
LK: Interessant, laten we eens verder kijken naar de verschillende eigenschappen. Hier zie ik ‘het voor iemand opnemen.’ Wie kan daar iets over vertellen.
LL6: Dat is echt belangrijk hoor. Dat je het voor iemand opneemt. Dan ben je pas echt vrienden.
LK: En moet je het dan altijd voor een ander opnemen?

De klas knikt instemmend

LK: Echt altijd? Stel je voor. Ik ben bevriend met LL6. Wij zijn echt goede vrienden en vinden elkaar heel aardig. Ik besluit in te breken bij de buren van LL6. Daar steel ik de laptop en de tv. De volgende dag komt LL6 bij mij op bezoek en ik laat de spullen zien die ik heb gestolen. Ik vertel LL6 in vertrouwen dat ik al deze spullen bij zijn buren heb gestolen. De volgende dag komt de politie langs bij LL6. De politie vertelt dat ze mij op het spoor zijn en vragen LL6 of hij wat van de diefstal weet. Moet hij het dan voor mij opnemen?

LL7: Ik vind van wel. Daar ben je vrienden voor.
LK: Heeft iemand anders een andere mening?

De klas blijft stil.

LK: Dus iemand die bij een ander inbreekt is aardig?
LL8: Nee, dan niet.
LK: Waarom dan niet? Daar ging het verhaal van zojuist toch over?
LL4: Nee meester, dat ging over jou. Niet over zomaar iemand.
LK: Maakt dat dan een verschil?
LL3: Dat maakt juist een verschil. Jou ken ik. Dus dan zou ik het niet heel erg vinden. Maar als het zomaar iemand is die je niet kent, dan wel. Je vindt toch ook onbekende mensen niet aardig?
LK: Eigenlijk zeg jij dat je iemand moet kennen voordat je hem aardig kunt vinden?
LL3: Ja! Want als je iemand niet kent, dan weet je niet hoe diegene is. Wat zijn karakter is.
LK: Maar hoe kom je daar dan achter?
LL7: Door met iemand te praten.
LK: Maar ik ga toch niet met iemand praten die ik niet ken en dus niet aardig vind?
LL2: Jawel, je hoort eigenlijk dingen over iemand van anderen. Zeg maar het imago.
LK: Wat is dat, een imago?
LL2: Dat is een uitstraling. Iets wat iemand anders van je vindt.
LK: Maar hoe kan iemand iets van je weten door een uitstraling?
LL6: Door vooroordelen!
LL8: Ja, anderen die denken iets van je doordat ze bedenken hoe je bent.
LK: Maar dat is ingewikkeld. Je weet toch niet hoe iemand anders over je denkt?
LL9: Soms hoor ik wel eens wat. Hoe iemand over mij heeft gepraat.
LK: En is dat dan de waarheid? Is dat dan hoe jij echt bent?
LL9: Soms wel, soms niet.
Lk: Ik vind dat wel ingewikkeld hoor, die uitstraling. Want hoe weet je nou wat je uitstraalt? Wie kan dat eigenlijk vertellen? Wat straal jij uit?

Op dit moment wordt de klas stil. En dan ook echt stil. Zo’n stilte die in klassen (en hier begrijpen andere leerkrachten precies wat ik bedoel) niet vaak voorkomt. Leerlingen kijken naar het plafond, anderen naar de grond. De één plukt wat aan het haar, de ander tikt iets onrustig. Allemaal in gedachten verzonken. Allemaal om die ene vraag.

En daarom vraag ik ook aan jou: ‘Wat straal jij eigenlijk uit?’

Ik had natuurlijk ook kunnen schrijven over het gesprek dat we hebben gevoerd over de eigenschappen ‘eerlijk’, ‘zelfde interesses hebben’, ‘ergens goed in zijn’, ‘behulpzaam’ en ‘grappig’. Ze zijn allemaal voorbij gekomen. Of de link die we hebben gelegd tussen ‘eerlijk zijn’ en ‘opkomen voor een ander’. mag je oneerlijk zijn als je opkomt voor een ander of maakt dat een onaardig persoon van je? Daarnaast hebben de leerlingen ook zelf vragen en opmerkingen bij de eigenschappen op witte stroken geschreven. Deze waren weer aanleiding voor een nieuw gesprek.

Uiteindelijk schreef één leerling het woord ‘balance’ op een strook. ‘Deze moet eigenlijk op het grote vel meester’. En zo geschiedde.

Wanneer is iemand aardig? “Als er sprake is van balans” 

Aldus de leerlingen.

Meer over Rudger Minnee

Rudger is leerkracht op de S.O. Mulock Houwerschool. Hij is opgeleid tot gedragsspecialist (master Special Education Needs) en specialist 21e eeuws leren (post-HBO). Zelf beschrijft Rudger zichzelf als een nieuwsgierige, enthousiaste leerkracht die energie haalt uit het creëren van nieuwe dingen. Hij geeft presentaties over 21e eeuwse vaardigheden op scholen en beurzen.

Met een aantal collega’s is Rudger Toekomstklas.nl gestart. Een website waar leerkrachten lessuggesties en werkvormen omtrent 21e eeuwse vaardigheden kunnen vinden en delen. Zijn uiteindelijke doel is van toekomstklas een breed gedragen platform te maken, waardoor een netwerk wordt opgebouwd van enthousiaste leerkrachten die samen de invoering 21e eeuwse vaardigheden in het onderwijs een feit maken. Ook op Facebook deelt Rudger lesideeën en artikelen gerelateerd aan 21e eeuwse vaardigheden.

Besteed jij aandacht aan filosofie in je klas? Op welke manier besteed jij aandacht aan thema’s als ‘aardig zijn’ binnen jouw lessen? Zou je deze werkvorm inzetten in je les? Welke ideeën kan jij meenemen voor in je lessen van Toekomstklas.nl? 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *