In veel onderwijsteams wordt gesproken over visie en missie. Soms als houvast, soms omdat het moet. We weten dat een gedeeld beeld richting kan geven, maar we ervaren ook dat zo’n beeld niet zomaar ontstaat – en zelden af is. In dit blog deel ik een aantal reflecties op visie- en missieontwikkeling in onderwijsteams. Niet als handleiding, maar als uitnodiging om anders te kijken: visie en missie zijn geen documenten die je vastlegt, maar een voortdurend gesprek over wat ertoe doet.
Visie en missie als taal voor wat belangrijk is
Vaak wordt gezegd: een visie gaat over de toekomst, een missie over wie je nu bent. Dat onderscheid kan helpend zijn, maar in de praktijk lopen die twee vaak door elkaar. Wat mij meer helpt, is deze vraag:
Waar willen we richting aan geven in ons dagelijks handelen – en waarom?
Visie en missie zijn dan geen eindproducten, maar taal om betekenis te geven aan keuzes. Ze maken zichtbaar wat je belangrijk vindt, waar je grenzen liggen en wat je wilt beschermen in tijden van verandering.
Beginnen bij de praktijk, niet bij het papier
In veel teams leeft de neiging om eerst “goed te formuleren”. Mooie zinnen, kloppende woorden. Maar visieontwikkeling begint zelden bij taal. Het begint bij de praktijk: bij wat je tegenkomt, waar je trots op bent, en waar het schuurt.
Vragen die daarbij kunnen helpen zijn bijvoorbeeld:
- Waar lopen we in ons werk steeds opnieuw tegenaan?
- Wat willen we studenten écht meegeven, los van systemen en structuren?
- Wat vraagt onze context – deze studenten, dit werkveld, deze tijd – van ons?
Door eerst samen te kijken naar de beginsituatie, ontstaat een visie die aan blijft sluiten aan het dagelijks werk.
Meerdere perspectieven toelaten
Visie- en missieontwikkeling is geen solistisch proces. Juist omdat onderwijs zoveel raakt (studenten, begeleiding, werkveld, zorg, beleid) is het helpend om verschillende perspectieven bewust toe te laten. Dat vraagt niet om snelle consensus, maar om ruimte om in het ongemak te gaan zitten. Studenten kijken anders dan docenten. Het werkveld kijkt anders dan beleidsmakers. Die verschillen zijn geen ruis, maar informatie.
De vraag is dan niet: hoe krijgen we iedereen op één lijn?
Maar: wat leren we van deze verschillende perspectieven op ons onderwijs?
Afstemmen met de organisatie, zonder jezelf te verliezen
Onderwijsteams werken nooit los van een bredere organisatie. Missie en visie van het team verhouden zich tot instellingsdoelen, beleidskaders en kwaliteitsafspraken. Dat kan spanning oproepen. Die spanning hoeft niet opgelost te worden. Het kan ook onderzocht worden:
- Waar sluiten onze waarden aan?
- Waar wringt het?
- En wat vraagt dat van ons gesprek met elkaar?
Een visie die alleen klopt op papier, maar niet gevoeld wordt in het team, blijft leeg. Tegelijkertijd vraagt professionele ruimte ook om verantwoordelijkheid en afstemming.
De kracht – en het risico – van taal
Taal doet ertoe. Woorden sturen niet alleen hoe we denken, maar ook hoe we handelen. In visie- en missieteksten wordt vaak gesproken over eigenaarschap, hoge verwachtingen, kansen en groei. Dat kan richting geven, maar ook verhullen.
Het is daarom helpend om taal steeds opnieuw te bevragen:
- Wat bedoelen we eigenlijk als we dit zeggen?
- Wat nodigt deze taal uit – en wat sluit de taal misschien uit?
- Wat horen studenten hierin terug?
Visieontwikkeling is daarmee ook taalwerk: zorgvuldig, onderzoekend en nooit af.
Geen stappenplan, maar een ritme
Hoewel we vaak zoeken naar stappenplannen, ervaar ik visie- en missieontwikkeling meer als een ritme dan als een route. Een beweging van:
kijken → betekenis geven → uitproberen → reflecteren → bijstellen
Soms vraagt dat om vertraging. Soms om besluiten. Soms om het opnieuw openen van een gesprek waarvan je dacht dat het klaar was.
Voor mbo-docenten betekent dit niet dat zij “de visie moeten uitvoeren”, maar dat zij mede-drager zijn van wat die visie betekent in de klas, in begeleiding en in samenwerking met collega’s.
Tot slot
Een visie helpt niet omdat het vastligt, maar omdat het gesprekken mogelijk maakt. Over keuzes. Over grenzen. Over wat je belangrijk vindt, juist als het ingewikkeld wordt. Misschien is dat wel de kern: visie en missie zijn geen antwoorden op verandering, maar manieren om samen richting te houden terwijl je onderweg bent.
Ik ben benieuwd wat deze tekst met je doet. Deel het gerust via de Blijven Leren Academy.
Word ook onderdeel van de Blijven Leren Community!
Hi, ik ben Shauna. Ik help mbo-professionals om de complexe samenhang tussen onderwijs en samenleving beter te begrijpen, zodat zij betekenisvolle keuzes kunnen maken in hun werk. Niet met kant-en-klare oplossingen, maar door samen te onderzoeken, te reflecteren en te experimenteren met manieren van leren, werken en samenwerken die passen bij complexiteit. In de Blijven Leren Community deel ik denkrichtingen en inzichten die helpen om patronen te herkennen, betere gesprekken te voeren en met meer vertrouwen te navigeren door verandering. Via Instagram en LinkedIn denk en leer ik graag met je mee.
Leuk dat je er weer bij was, tot de volgende!
