Lesgeven en onderwijs in de 1,5 meter samenleving

Blijven Leren anderhalf meter samenleving

De komende tijd gaan we door met de corona-aanpak in Nederland. Handen wassen, zoveel mogelijk thuisblijven, thuiswerken en afstand houden. Scholen gaan zich inrichten op de anderhalf meter samenleving. De scholen hebben de ruimte gekregen om zelf te bepalen wat binnen hun context passend is. In dit artikel beschrijf ik een aantal zaken die je in overweging kunt nemen als je gaat werken aan een anderhalf meter-school. Ik zal vooral inzoomen op het lesgeven, binnen het klaslokaal en op afstand.

Verschillende uitdagingen: PO, VO, MBO, HBO, Universiteit

Voordat ik een aantal handvatten meegeef die je kunt overwegen, wil ik even kort de situatie schetsen. Basisscholen zullen na de meivakantie open gaan. VO-scholen zullen vanaf 2 juni weer de deuren openen. MBO’s en hoger onderwijs zullen vanaf 15 juni open zijn voor praktijklessen, toetsen en examens. Je ziet dat scholen met verschillende uitdagingen kampen. Voor basisscholen is het de vraag hoe de rest van het schooljaar in de anderhalf meter samenleving moet worden aangepakt. Daar rijst onder andere de vraag hoe je voorkomt dat leerlingen een leerachterstand oplopen. Anderen zijn het oneens met de term ‘leerachterstand’, ze maken zich wel zorgen over leerlingen die niet in staat waren om thuis onderwijs te volgen. Voor alle leerlingen geldt, vooral op jongere leeftijd en in het SBO, dat ze baat hebben aan de structuur van school en een geduldige leerkracht die weet hoe de leerlingen tot leren kunnen komen.

In het VO zijn de examens een uitdaging. Hoe zorg je ervoor dat voor 4 juni alle leerlingen de schoolexamens hebben behaald? Hoe zorg je ervoor dat leerlingen die het nodig hebben voldoende begeleiding krijgen? In het MBO, het HBO en bij Universiteiten begint de motivatie van de studenten een rol te spelen. Hoe houd je de student op afstand gemotiveerd? Toen het afstandsonderwijs begon rondden veel leraren een periode af waarbij vooral ondersteuning moest worden geboden bij het afronden van periode-opdrachten. Nu start een nieuwe periode, met nieuwe leerstof. Dat vraagt een andere aanpak. Hoe zorg je ervoor dat online-lessen meer zijn dan een Powerpoint doorlopen en vragen beantwoorden? Wanneer draagt de technologie daadwerkelijk bij aan leren?

Gespreid openen en kleinere klassen

Eén van de aanpassingen in de anderhalf meter samenleving, is dat scholen zullen gaan werken met kleinere klassen in een klaslokaal. Afhankelijk van de grootte van je lokaal en de meubels, passen er rond de 12 leerlingen in een lokaal. In het MBO, HBO en op Universiteiten heb je te maken met (jong)volwassenen, waardoor groepen mogelijk nog kleiner zullen moeten zijn, omdat de doelgroep gewoonweg een stuk meer ruimte inneemt. In Nederland bestaan klassen gemiddeld uit ongeveer 25 leerlingen, grotere groepen zijn geen uitzondering. Je zou een rooster kunnen maken waarbij halve klassen naar school komen. Ook kan je werken met groepjes of leerteams. Dit kan in combinatie met online-onderwijs. Een situatie waarbij leerlingen vanuit huis meekijken, terwijl de andere helft van de klas les heeft, is niet ondenkbaar.

De groepsindeling, als je met groepen werkt

Het is verstandig om na te denken over groepen. Er zijn nogal wat manieren om groepen te maken; willekeurig of aan de hand van criteria. Je zou kunnen kiezen voor groepjes met leerlingen die goed met elkaar omgaan. De leerlingen hebben veel behoefte om hun vrienden weer te zien en om fijn contact te hebben met leeftijdsgenoten. Je keuze daarop baseren helpt ook voor het creëren van een veilig leerklimaat voor de leerlingen. Misschien werkten de leerlingen al in groepjes, die je gewoon kunt aanhouden.

Je zou ook kunnen kiezen voor groepen op niveau. Hiervoor moet je uiteraard goed in kaart hebben wat de niveau-groepen zijn binnen een klas. Niet in elke onderwijsvorm is er voldoende informatie over de leerlingen, om in te schatten wie in welke groep goed zou kunnen gedijen. Het werken in niveau-groepen wordt overigens niet altijd als positief aangemerkt. Leerlingen zouden beter tot leren komen in heterogene groepen waarbij ze van en met elkaar kunnen leren. Je kunt werken met een tussenvorm, waarbij je wel kijkt naar wie goed met elkaar om kunnen gaan en waarvan je verwacht dat ze voldoende van elkaar kunnen leren. Zorg ervoor dat je als team nadenkt over hoe de groepen worden ingedeeld en hoe het bij kan dragen aan leren en welbevinden.

Lesgeven in een anderhalf meter samenleving

Persoonlijk kan ik enorm genieten van activerende didactiek, waarbij de leerlingen in groepjes aan opdrachten werken. Hiervoor trek ik allerlei materialen uit de kast waarmee de leerlingen aan de slag kunnen: post-its, grote flappen, stiften, kaartjes, mini-whiteboards, spelkaarten. Je kunt het zo gek niet bedenken of ik zet het in tijdens mijn lessen om de leerlingen te activeren. In hoeverre kan dat als we voorzichtig moeten zijn in het klaslokaal? Maakt het hiervoor nog uit of je lesgeeft in het PO, VO, MBO, HBO of aan de Universiteit?

Het is belangrijk om verwerkingsopdrachten aan te blijven bieden, zodat leerlingen de leerstof die onderwezen is kunnen toepassen en zullen onthouden. Waar je normaal gesproken met flappen werkt, zou je dat nu met een digitaal prikbord kunnen doen. Als je eerder zou ‘flitsen’ met kaartjes, kan je nu een digitale tool daarvoor inzetten. Eerder zou je mindmaps laten maken, die laten rouleren zodat leerlingen kunnen zien wat anderen maakten, om vervolgens te kijken wat zij nog zouden toevoegen aan de mindmap. Nu kan je dat doen met een digitale versie en de ander uitnodigen om online feedback te geven.

Ik maakte een infographic met een aantal suggesties om te overwegen en vragen om als team bij stil te staan, in de voorbereiding op het lesgeven in een anderhalve meter samenleving:

  • Contacttijd verstandig gebruiken: Wat kan een leerling thuis doen?
  • Blijf monitoren: Wordt er voldoende geleerd en/of moet de werkwijze aangepast worden?
  • Digitale didactiek: Interactie en (samen) leren met gebruik van ICT in de klas
  • Zorg voor rustmomenten: Welke opdrachten zijn geschikt voor zelfstandig verwerken van de leerstof?

[Lees verder onder de infographic]

Blijven Leren lesgeven 1,5 meter samenleving
Klik op de infographic om als pdf te downloaden.

Doe het als team

Je kunt de onderwerpen en vragen uit de infographic als team gebruiken, om na te gaan hoe jullie graag willen werken in de anderhalve meter samenleving. Bepaal met elkaar welke visie op onderwijs jullie hebben en hoe dat er in deze veranderende situatie uit moet komen te zien. Maak concreet beleid en evalueer tussendoor hoe het loopt. Spring niet binnen twee weken over op een andere aanpak, geef het gekozen beleid eerst de kans om ‘te werken’. In een eerder artikel beschreef ik hoe gecharmeerd ik was van kwaliteitskaarten, die kan je ook maken voor deze situatie.

De afgelopen maanden hebben veel leraren buiten hun comfortzone gewerkt. Veel leraren ontdekten dat ze flexibeler zijn dan dat ze dachten en dat ze vaardiger waren dan verwacht. Toch zal de nieuwe aanpak veel van je blijven vragen. Vind steun bij elkaar door contact te houden over hoe het gaat, door gezamenlijk lessen te ontwerpen en door te evalueren. Maak vakgroepen waarin je als dat mogelijk is taken kunt verdelen en van elkaars materiaal gebruik kan maken. Doe het als team.

Behoefte aan extra tips en tricks? Doe mee met de online cursus ‘digitale tools’

Je kunt op dit moment meedoen met de Online Cursus ‘Digitale Tools’. Ook in teamverband kan je deelnemen. In deze cursus leer je werken met minimaal 20 tools die je kunt inzetten (ook in een online-sessie) om het leren te stimuleren. Ook krijg je per tool praktische lesideeën die je ook op afstand kunt inzetten. De cursus wordt in augustus bijgesteld met meer tips voor onderwijs op afstand.

Andere artikelen over dit onderwerp:

2 reacties

  1. Mieke Beantwoorden

    ahah super leuk artikel en inderdaad vette tips !
    Vooral voor in de corona tijden is het toch lastig om die kleintjes altijd bezig te houden en te onderwijzen he !
    Zelf gaf een vriend een goede tip, laat ze als reken huiswerk boodschappen lijstjes maken (bijvoorbeeld via:https://www.kupino.nl/folders/jumbo) werkt prima en scheelt veel moeite en tijd !

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *