Online en op afstand lesgeven: een aantal tips

Met een goed gevoel voor de klas staan gaat tegenwoordig over meer dan je comfortabel voelen in een offline les. Het online lesgeven is aan de orde van de dag en voor veel leraren een ingewikkelde opgave. Online lessen zijn anders dan offline lessen, maar ook een online les kan effectief zijn. In dit artikel geef ik tips op allerlei gebieden: de techniek, de indeling van je les en manieren om je klas te activeren bij het leren. In de cursus ‘digitale tools’ kan ik je nog meer ondersteunen in je online lesgeven. Bekijk deze pagina voor informatie.

De techniek

Een online les begint bij het organiseren van de juiste techniek. Zowel de leraar als de leerlingen hebben een laptop of een chromebook nodig met een camera of een microfoon. Tegenwoordig zijn camera’s en microfoons standaard ingebouwd in een laptop. Zelf gebruik ik graag de oordopjes van mijn telefoon tijdens het lesgeven, omdat mijn stem dan net wat beter verstaanbaar is in de holle kamer waar ik mijn lessen verzorg. De oordopjes sluit ik aan in de speciaal daarvoor beschikbare ingang op mijn werklaptop. Ik heb de luxe van een tweede scherm in mijn thuiskantoor. Dat helpt mij enorm bij het verzorgen van online lessen, omdat ik links mijn leerlingen kan zien en op het grote scherm mijn dia’s kan plaatsen en de digitale tools die ik wil gebruiken. Als de verwachting is dat je nog voor langere tijd online lessen verzorgt, kan het aan te raden zijn om een extra scherm aan te schaffen. Mogelijk kan je werkgever daarin iets voor je betekenen.

Technologie aanbieden ≠ leren

De eerste maanden van het online lesgeven en het afstandsonderwijs hoorde je veel verhalen van leraren die precies dezelfde les ‘afdraaiden’ als in de offline les. Een video-verbinding waarbij je jouw presentatie deelt met de klas, staat niet gelijk aan leren. Ook een powerpoint met je leerlingen delen die je van tevoren inspreekt, zorgt nog niet voor de leeropbrengst. Je moet iets doen met de informatie of de lesstof die je jouw leerlingen geeft, of beter gezegd: zij moeten hier iets mee doen om het te verwerken. Je hebt wat extra gereedschap/tools nodig om leerlingen tot leren te brengen. Hiervoor kan je verschillende digitale tools inzetten.

De lesopbouw

In een offline les denk je na over hoe je jouw les opbouwt. Je start met een introductie en de lesdoelen, je activeert voorkennis, geeft instructie et cetera. In een online les is dat niet anders. Wat wel anders is, is dat je meer vanuit leeractiviteiten gaat denken. Ook de wijze waarop je leerlingen de leerstof laat toepassen of verwerken is anders. De lesopbouw die ik hanteer is als volgt:

  1. Openen van de vergadering:
    Leerlingen één voor één begroeten door hun namen langs te lopen
  2. Het lesonderwerp benoemen:
    Hier koppel ik ook een concreet leerdoel aan. Houd één onderwerp per les aan.
  3. Voorkennis activeren:
    Een interactieve vraag om de leerlingen te activeren. Dit kan een vraag op een dia zijn, waarna ik willekeurig beurten geef maar vaak laat ik alle leerlingen hun antwoord in de chat typen zodat ze allemaal geactiveerd zijn.
  4. Instructie geven:
    Ik geef uitleg over het thema van de les/het lesonderwerp. Uitleg wil je zowel in een online als een offline les, kort houden. Ondersteunend aan mijn verhaal gebruik ik passende afbeeldingen die ik op de dia’s toon of kernbegrippen. Mijn ervaring is dat stortytelling hierin ook van meerwaarde is. Vertel praktijksituaties, geef voorbeelden en ‘hang daar je lesstof aan op’. Eventueel plaats je naslagwerk in je dia’s of bij ‘bestanden’, zodat leerlingen bij de verwerking van de lesstof nog extra informatie kunnen vinden.
  5. Leerlingen leerstof laten toepassen:
    Hiervoor focus ik mij op twee dingen: goede lesopdrachten en goede werkvormen. De lesopdracht om de leerstof te verwerken is leidend, op basis van de opdracht werk ik een passende werkvorm uit. Veelal gebruik ik daarvoor break-out rooms en ik werk geregeld met digitale tools zoals Padlet, Coggle en Thinglink. Voor het verwerken van lesstof is Padlet mijn favoriete tool. Om de lessen afwisselend te houden zet ik de tool wel telkens anders in. Overlegvormen in een break-out room waarin ze samen in de chat hun antwoorden typen in een videogesprek zijn het gemakkelijkst en ook heel zinvol. Altijd houd ik het TPACK-model in gedachten om er zeker van te zijn dat het niet om de tool gaat draaien in plaats van om de te verwerken lesstof.
  6. Feedback op de verwerking:
    Mijn leerlingen komen terug in de plenaire les en ze krijgen feedback op hun werk. Ze delen ofwel hun uitgewerkte opdracht of we doen een plenaire quiz of test. Het delen van het werk kan als je niet oppast langdradig worden. Om die reden laat ik vaak iemand de tijd bijhouden om te voorkomen dat het lang duurt, geef ik kleine feedbackpuntjes en pak ik aan het einde alles bij elkaar om een goede reactie te geven aan de klas en wissel ik af in nabesprekingsvormen. Soms delen studenten hun scherm, soms vertellen ze het, soms vragen ze elkaar uit… Wees creatief!
  7. Evaluatie:
    Altijd check ik of de leerdoelen behaald zijn, eigenlijk gebeurt dat vaak al bij het stukje feedback. Ik benoem bij de afronding ook wat de vervolgstap is een volgende les en ik vraag wat de leerlingen vinden van mijn aanpak zodat ik mijn les wekelijks kan aansluiten aan hun leerbehoeften. Leerlingen krijgen vaak ook huiswerk tijdens de afronding mee, die ze in hun zelfstudiemomenten kunnen maken.

Wat bied je wanneer aan?

Bij het laatste puntje van mijn lesopbouw gaf ik al aan dat ik soms huiswerk opgeef. Mijn leerlingen gaan gedeeltelijk naar school en hebben gedeeltelijk online onderwijs. Er zijn ook zelfstudiemomenten, waarop zij zelfstandig of in groepjes aan opdrachten werken. Dat zijn eindopdrachten of voorbereidende opdrachten voor een les.

Je kunt er bijvoorbeeld voor kiezen om leerlingen een opdracht te laten maken, die je in een offline of een online les bespreekt. Dit kunnen voorbereidende opdrachten zijn, maar ook testjes die informatie geven over welke onderwerpen je nog moet behandelen in je les. Vaak zijn opdrachten gewoon op papier en kunnen ze die meenemen naar de les. Soms zet ik tools in zoals Kahoot! of Quizlet om ze te laten oefenen met bepaalde lesstof.

Applicaties en tools voor lesgeven op afstand

Hieronder zal ik wat applicaties en tools delen die je kunt inzetten voor je online les op afstand. Denk goed na over je aanpak. Waarom kies je voor bepaalde tools? Wat maakt dat je sommige lesstof offline aanbiedt en andere lesstof online? Bespreek ook met collega’s hoe zij dit doen, zodat je van en met elkaar kan leren.

Powerpoint voice-over

Je kunt Powerpoints op een simpele manier uitgebreider maken met een voice-over. Zo kan je net wat meer bieden als de leerling niet op school is. In deze video laat ik zien hoe je dat doet. Ik laat zien hoe ik zelf de examenopdracht digitaal ga uitleggen via deze Powerpoint. Zelf merk ik dat het anders inrichten van je Powerpoints ook helpt. Normaal zou je veel vertellen of op basis van vragen uit de groep toelichten. Verplaats je nu op voorhand al in je doelgroep en ondervang vragen die je verwacht te krijgen door ze al mee te nemen in je verhaal, door daar al voorbeelden over te geven et cetera. Je kunt ook een video maken van je Powerpoint, dat heb ik in deze instructievideo niet toegepast.

[Lees onder de video verder]

 

Verzorg een live Q&A

Een Powerpoint met voice-over afluisteren of een andere bron raadplegen leidt nog niet per se tot leren. Een opdracht doen en die nabespreken wel. Een manier om dat op afstand te doen:

  1. Deel de Powerpoint met uitleg (of een andere bron zoals een video of een leerboek)
  2. Geef de leerlingen een concrete thuisopdracht en laat ze die insturen
  3. Laat leerlingen ook tenminste 1 vraag insturen over de leerstof
  4. Ga live in Microsoft Teams, Blackboard Collaborate of via Zoom en beantwoord de vragen in een Q&A. Scan daarvoor ook de ingeleverde opdrachten en geef individueel of groepsgericht feedback.

Je kunt bovenstaande werkvorm met nieuwe leerstof doen en met herhalingsoefeningen.

Werken met Microsoft Teams

Mbo Mediawijs heeft op hun YouTube-kanaal verschillende instructievideo’s staan voor het werken met MS Teams. Bekijk onderstaande video voor een uitleg over het lesgeven in MS Teams. De applicatie heeft verschillende functionaliteiten: vergaderen, chatten, opdrachten delen, een classnotebook bijhouden. Ook kunnen tegenwoordig verschillende digitale tools geïntegreerd worden met MS Teams.

[Lees onder de video verder]

Werken met break-out rooms in Microsoft Teams

Vanaf november 2020 kan je ook met break-out rooms werken in MS Teams. Ik ben daar erg blij mee, omdat ik veel met kleinere groepjes werk bij verwerkingsopdrachten. Eerder maakte ik kanalen of chats aan hiervoor, maar tegenwoordig kan je dus ook in je plenaire vergadering aan de slag met deze break-out rooms. Met één druk op de knop zorg je ervoor dat ze in een aparte kamer zitten of weer terugkomen in de plenaire sessie.

[Lees verder onder de video]

Werken met Zoom

Er zijn verschillende programma’s waarmee je op afstand in contact kunt blijven met je leerlingen en collega’s, zo ook ZOOM. Je kunt deze tool gebruiken om te communiceren, maar ook om les te geven. Je kunt je scherm delen, met een whiteboard werken of gewoon video-bellen. Je kunt een leuke virtuele achtergrond gebruiken en chatten. In onderstaande video vertel je alle mogelijkheden en leg ook uit hoe je een ‘meeting’ aanmaakt. Tussendoor geef ik wat tips waarmee je nog beter kunt werken op afstand.

Notitie: De virtuele achtergrond is bij mij egaal omdat ik m’n camera afgeplakt heb. Normaal gesproken zit je zelf in beeld maar wordt de achtergrond ingekleurd met je gekozen virtuele achtergrond. Ander ding: één op één kan je wel langer dan 40 minuten-sessies maken. Vanaf 3 moet je daarvoor betalen. Opmerking: ZOOM is slecht in de media gekomen vanwege hun AVG-beleid. Op andere plekken wordt weer gezegd dat het meevalt. Neem dit in elk geval mee in je overweging om er wel/niet mee te werken en lees de voorwaarden. Je kunt in dit gesprek van minuut 25 meer horen over ZOOM en de AVG.

[Lees onder de video verder]

Je scherm filmen via Powerpoint

Naast dat je een voice-over kunt maken, kan je ook op een simpele manier een video maken. Je filmt dan via Powerpoint je scherm en voegt automatisch met audio een voice-over toe. Ik ontdekte dat je met die functie ook andere dingen die je op je scherm open hebt staan kunt filmen. Super handig, want dan kan je dus eindopdrachten, dagopdrachten en zelfs hoe de online leeromgeving waarmee je werkt filmen en mondeling toelichten. Zeker bij afstandsleren is dat echt een aanrader! We zijn allemaal zo aan het worstelen met hoe dat werkt, dat zullen je leerlingen misschien ook wel hebben. Ik laat in de video zien hoe je het doet en ook hoe je de video wat kleiner kunt maken zodat de online leeromgeving hem aan kan.

[Lees onder de video verder]

Oefenen met WRTS

Bij een vak als Nederlands, Engels, Duits, Frans of Spaans moeten woordjes worden geleerd. De leerling moet de woorden op een gegeven moment twee kanten uit kunnen vertalen. Ook voor andere vakken is de woordenschat van groot belang. Voordat een woord goed is opgenomen, moet er regelmatig geoefend worden. Dat kan natuurlijk rechtstreeks vanuit het boek, maar de ervaring leert dat sommige leerlingen behoefte hebben aan een andere manier van leren. Je kunt leerlingen op afstand laten oefenen met woordenschat via WRTS.

Interactieve lessen met Nearpod

Nearpod Blijven Leren

Nearpod is een tool om een klassikale les of presentatie te combineren met interactie. Je ontwerpt een presentatie met uitleg, video’s en vragen die je leerlingen live kunnen volgen op hun eigen device. Ze kunnen reageren op vragen die jij online stelt. Het is zo dat jij als docent de dia’s bediend, als je wil dat studenten zelfstandig door de presentatie kunnen moet je een betaalde versie aanschaffen.

Laat leerlingen samenwerken via Mindmeister

Mindmeister Blijven Leren

MindMeister is een tool waarmee je mindmaps kunt maken. Je kunt het gebruiken in je webbrowser, iOS en met Android. Je kunt verschillende dingen met de tool brainstormen, ordenen, associëren, samenwerken of presenteren. Als je na een uitleg je leerlingen een opdracht wil geven, die ze ook wel online met elkaar delen kun je gebruik maken van deze tool. Er zijn nog meer van zulke tools beschikbaar, als je het intypt in Google vind je verschillende varianten.

Maak gebruik van een multi-inzetbaar digitaal prikbord

Padlet blijven leren

Er zijn tal van verschillende redenen te bedenken waarom je zou willen werken met een digitaal prikbord. De momenten waarop ik er gebruik van maak zijn bijvoorbeeld als ik:

  • Voorkennis bij de groep wil ophalen;
  • Wil bekijken wat is blijven hangen uit de vorige les (dus als terugkoppeling);
  • Ik met de groep wil brainstormen;
  • Wil starten met een binnenkomer, zoals het delen van leuke momenten;
  • Een BPV-rondje wil doen, waarbij studenten hun stageverhaal kunnen delen;
  • Ik wil inventariseren welke vragen er nog zijn over de lesstof.

Als je op afstand werkt kunt je leerlingen samen een Padlet laten aanmaken waarin ze informatie opzoeken over een bepaald onderwerp. Je kunt er vragen verzamelen die je in een live Q&A beantwoord. Als je bij het nakijken van opdrachten (die leerlingen insturen) merkt dat ze iets lastig vinden, kun je een Voice-memo opnemen en die in de Padlet plaatsen met wat extra uitleg of je plaatst een uitlegvideo in de Padlet. Deze tool is één van m’n favorieten en multi-inzetbaar.

Laat leerlingen de leerstof verwerken in een Powtoon

Powtoon Blijven Leren

Powtoon is een tool waarmee je gratis animaties kunt maken voor in je les. Je kunt zelf een animatie bouwen of bestaande templates ombouwen naar jouw eigen voorkeur. Voor de afwisseling in de les kan een animatie een verrijking zijn, ook kan je je leerlingen leren om animaties te maken voor uiteenlopende doeleinden. Wanneer je online lesgegeven hebt, wil je mogelijk dat ze de leerstof verwerken. Dat kan met oefeningen, maar ook door het te verwerken in een animatie. De animaties kunnen de leerlingen met jou delen, zodat jij ze weer op afstand kan bekijken en van feedback kan voorzien.

Deze tool is niet de meest gangbare om te gebruiken, maar wellicht leuk voor de afwisseling.

Maak interactieve video’s met Edpuzzle

EdPuzzle Blijven Leren

Je kunt met Edpuzzle video’s inkorten en voorzien van geluidsopnames, open vragen, meerkeuzevragen en opmerkingen. Je geeft eerst aan welke video je wil gebruiken (dit kan een eigen video zijn of een online-video van bijvoorbeeld YouTube), dan bepaal je welk gedeelte van de video je wil gebruiken en in dat geselecteerde deel kun je jouw interactieve element toevoegen. De leerlingen gaan naar Edpuzzle en loggen in een desbetreffende klas in. Jij hebt die klas als leraar aangemaakt. Ze geven antwoord en jij kunt als docent de scores meten.

Maak interactieve afbeeldingen met Thinglink

Thinglink Blijven Leren

Met de tool Thinglink kan je afbeeldingen interactief maken. Je maakt ‘hotspots’ of ‘pointers’ aan in de afbeelding. Dat zijn aanklikbare punten of icoontjes. Door over de punt of het icoontje te gaan, verschijnt er extra informatie. Je kunt doorlinken naar een website, een andere afbeelding, een video, een foto, een podcast of iets anders.

Maak het onderwijs samen

Ik geniet ervan hoeveel leraren elkaar de brand uit helpen via Facebookgroepen en op Instagram. Zoals met elke onderwijsverandering of -vernieuwing is het fijn om het samen te doen. Dit artikel is mijn poging om mijn steentje bij te dragen. Vind je het spannend om op afstand onderwijs te verzorgen? Maak duo’s. Zorg ervoor dat je het samen doet, zodat je elkaar kunt helpen met de techniek. Je voelt je dan comfortabeler en verhoogt mogelijk ook de kwaliteit van de les. Veel succes allemaal! Wil je trouwens wat suggesties van concrete lesideeën die je online kunt toepassen? Lees dan dit artikel.

Word ook onderdeel van de Blijven Leren community!

Op sociale media praten we verder over onderwijs en delen we tips met elkaar. Word bijvoorbeeld lid van de besloten groep en volg Blijven Leren op Facebook en Instagram. Wil je meer dan dat?

Wil je meer weten over concrete toepassingsmogelijkheden van digitale tools in de klas of online les? Blijven Leren heeft een online cursus ontwikkeld over digitale tools in de klas en het verzorgen van afstandsonderwijs. In die cursus kun je aan de hand van instructievideo’s met verschillende tools aan de slag. Ook leer je aan de hand van kennisclips en voorbeelden verschillende manieren om tools in te zetten bij afstandsonderwijs, differentiatie en hoe je de motivatie van de lerende kan blijven prikkelen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *